res:
Pestycydy - jak na nas działają i jak się przed nimi uchronić

Pestycydy – jak na nas działają i jak się przed nimi uchronić

Dodaj komentarz

Dziś nie możemy się obejść bez środków chemicznych, lecz przed drugą wojną świat jeszcze o nich nie słyszał. Mało kto o tym wie, lecz wiele pestycydów powstało w czasie wojny, w celach militarnych. Po wojnie producenci pestycydów musieli znaleźć dla nich jakieś zastosowanie – i tak oto środki chemiczne trafiły do rolnictwa i gospodarstw domowych. Dziś niestety chyba tylko nieliczni są w stanie z nich zrezygnować.

Pestycydem jest każda substancja lub mieszanka substancji wykorzystywane do zwalczania wszelkich pasożytów lub zakłócenia ich cyklu rozwojowego. Termin ‚pestycydy’ odnosi się do wielu typów środków chemicznych: insektycydów (środków do zabijania mrówek, pcheł i karaluchów), bakteriocydów (zabijają bakterie), herbicydów (przeznaczone do niszczenia roślin), rodentycydów (trucizny na gryzonie). Obecnie pestycydami mogą być również organizmy genetycznie modyfikowane.

Dziś są szeroko stosowane, lecz jeszcze przed drugą wojną świat o nich nie słyszał. Wiele z pestycydów powstało w czasie wojny, w celach militarnych, np. 2,4-D fenoksyherbicyd został wynaleziony, by zniszczyć japońskie uprawy ryżu. Natomiast w czasie wojny wietnamskiej użyto go jako składnika tzw. czynnika pomarańczowego (Agent Orange) do zniszczenia dużych obszarów wietnamskich dżungli. Po wojnie producenci środków chemicznych musieli znaleźć inne zastosowanie dla swych masowo wytwarzanych produktów. I tak oto pestycydy pojawiły się w rolnictwie i gospodarstwach domowych. Według Sieci Akcji Pestycydowej (PAN) Brytyjczycy zużywają w swoich domach i ogrodach 4306 ton rocznie pestycydów (?!).

Właściwe określenie pestycydów to ‚broń chemiczna’ – zostały stworzone do zabijania (baterii, insektów, chwastów itp.) dlatego w ogóle nie mogą być ‚bezpieczne’ – nawet jeśli są stosowane zgodnie z instrukcją. Regularnie wdychane, spożywane i wchłaniane przez skórę kumulują się w organizmie. Nie ulegają biodegradacji, tak więc obciążają glebę i plony rolne, które później lądują na naszych talerzach. Badania z Duke University w Karolinie Północnej wykazały, że kiedy trzy pestycydy (stosowane w „bezpiecznych” ilościach) połączy się ze sobą, ich toksyczność wzrasta wielesetkrotnie.

Jak pestycydy dostają się do naszych organizmów?

Są spożywane z jedzeniem i wodą, wdychane i wchłaniane przez skórę, kiedy używamy sprejów i rozpylaczy. Pestycydy są używane w rolnictwie i różnych sferach życia codziennego. Rutynowo spryskuje się i dezynfekuje sklepy, restauracje, hotele, szkoły, szpitale, wiele budynków mieszkalnych, wiele środków transportu publicznego autobusy, pociągi, samoloty (warte uwagi jest to, że silne oznaki, tzw. jet lag (zmęczenia z powodu długiej podróży samolotem) przypominają objawy zatrucia pestycydami).

Jak działają pestycydy?

Pestycydy mogą być pochodzenia naturalnego lub wyprodukowane sztucznie. Większość z nich zaburza naturalne procesy podtrzymujące życie organizmu. Pestycydy wpływają nie tylko na organizmy proste, takie jak bakterie, lecz również na organizmy bardziej złożone, jak na przykład organizm człowieka. Pestycydy wpływają m.in. na:

powstrzymywanie procesu fotosyntezy (procesu, w którym rośliny wykorzystują energię słoneczną, żeby z dwutlenku węgla i wody wytwarzać węglowodany). Pestycydy, które zaburzają fotosyntezę, nie pozwalają roślinie wytwarzać i gromadzić energii, co w efekcie zabija ją.

zaburzanie metabolizmu – Metabolizm to przekazywanie energii między komórkami organizmu, co jest ważne dla rozwoju i przetrwania wszystkiego, co żyje. Do tej grupy pestycydów zalicza się wiele pestycydów powstrzymujących procesy życiowe: rotenon czy cyjanid, które zaburzają działanie układu oddechowego zwierząt; herbicydy, które powstrzymują kiełkowanie i rozwój roślin (niszczą końcówki korzeni i szczyt rośliny); oraz fungicydy powstrzymujące rozwój grzybów.

zaburzanie działania układu nerwowego i wysyłania sygnałów do mózgu – pestycydy o takim działaniu przeznaczone są głównie do zwalczania insektów, nicieni i gryzoni. Niektóre są narkotykami, na przykład pestycydy w postaci dymów. Inne, fosforany organiczne, karbaminiany i pyretroidy, zaburzają przepływ impulsów nerwowych.

zmiany genetyczne – chromosomy przenoszą geny zawierające kod DNA, będący centrum kontroli organizmów wyższych. Chemikalia niszczące DNA mogą powstrzymać funkcje rozrodcze organizmu lub poważnie zaburzyć jego działanie. Insekty płci męskiej ulegają pod ich wpływem sterylizacji. Wpływ na RNA zaburza ilość i długość funkcji komórkowych. Jeśli komórki nie działają prawidłowo, to organizm też nie będzie właściwie funkcjonować.

zaburzanie pracy hormonów – hormony to biochemiczne przekaźniki kontrolujące wiele biologicznych funkcji organizmu, w tym wzrost i cykl rozrodczy. Liczne pestycydy zaburzają naturalne cykle rozwojowe organizmu, naśladując lub powstrzymując działanie hormonów płciowych – estrogenu czy testosteronu oraz hormonów regulujących rozwój organizmu – hormonów tarczycy.

zaburzanie procesu syntezy białka i wytwarzania enzymów – białka to podstawowy budulec komórek. Enzymy to proteiny kontrolujące wiele ważnych funkcji komórkowych, dlatego wiele pestycydów ma za zadanie wywoływanie zaburzenia procesów enzymatycznych lub denaturowanie białek.

Co możemy zrobić, by uchronić się przed pestycydami?

Niestety, środki chemiczne są tak powszechne, że niemożliwe jest całkowite uchronienie się przed nimi. Można natomiast ograniczyć ich zużycie lub zdecydować się na ekologiczne alternatywy przynajmniej w tych obszarach swojego życia, na które mamy wpływ, czyli w domu:

orzechy piorące – są polecane nie tylko do prania. Wywaru z orzechów można używać m.in. jako środka do czyszczenia kuchenek, blatów, podłóg, łazienek, kuchni, a nawet samochodów czy też złota i srebra. Orzechy mają właściwości insektobójcze, przeciwgrzybicze, zwalczają mszyce, stymulują wzrost roślin. Dzięki temu są polecane do ogrodu i pielęgnacji zwierząt. Więcej informacji można znaleźć w artykule „Tanie pranie – orzechy piorące jako alternatywa dla środków do prania„.

ekologiczne środki  czystości – pestycydy znajdują się w składzie wielu środków czystości, tak więc polecamy ekologiczne odpowiedniki. Są one przyjazne dla środowiska, pozbawione syntetycznych składników, surowców modyfikowanych genetycznie, zwierzęcych tłuszczy i innych surowców z martwych zwierząt. Więcej informacji w artykule „Ekologiczne środki czystości” oraz „Ekologiczne sprzątanie łazienki„.

Kolejnym ważnym aspektem życia, na które mamy wpływ (a raczej mamy wybór) jest żywność. Jest to niemożliwe, aby warzywa i owoce z masowych hodowli, zwłaszcza importowane z innych krajów, były pozbawione środków chemicznych, w tym pestycydów. Najlepszym rozwiązaniem jest żywność ekologiczna od lokalnego rolnika lub po prostu żywność lokalna. W jaki sposób się zaopatrywać podpowiada artykuł „Myśl globalnie, działaj i kupuj lokalnie„.

Na podstawie książki „Świadome zakupy, czyli co naprawdę kupujemy” wyd. Purana, 2007. Jest to świetne kompendium wiedzy o składnikach chemicznych zawartych w produktach codziennego użytku i ich wpływie na nasze życie. Przy czym jednocześnie nie jest to książka przeładowana wiedzą naukową, lecz przeznaczona dla każdego, kto chciałby żyć zdrowo, eliminując składniki chemiczne w swoim otoczeniu tak bardzo jak to tylko jest możliwe.